TRÍCH DẪN THAM KHẢO

MÔI TRƯỜNG > KĨ NĂNG > HỌC TẬP Ở ĐẠI HỌC > Nghiên cứu khoa học > Nghiên cứu tài liệu > Trích dẫn tham khảo

ThS. Trần Minh Hải.

Ngày 04/08/2009.

Ý nghiã trích dẫn tham khảo

Trích dẫn tham khảo có ý nghĩa quan trọng đối với báo cáo nghiên cứu khoa học và với người viết báo cáo.

Đối với báo cáo nghiên cứu khoa học

  • Tăng giá trị đề tài nghiên cứu: nhờ có đối chiếu, tham khảo, so sánh,... với các nguồn tài liệu từ bên ngoài, và thể hiện rõ nguồn gốc các thông tin thu thập được, các phương pháp được áp dụng, các ý tưởng giúp định hướng, bổ sung, điều chỉnh quá trình thực hiện đề tài,...;

(Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Đối với người viết báo cáo

  • Phát triển năng lực nghiên cứu: nhờ quá trình tìm kiếm và chọn lọc những thông tin có chất lượng, giúp làm tăng khả nặng tự học, tự tìm kiếm thông tin và khai thác thông tin;
  • Bồi dưỡng ý thức đạo đức nghề nghiệp: trán hành động đạo văn...

(Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Khái niệm

Trích dẫn tham khảo :: quotation;

Một mẩu trích dẫn tham khảo là một câu hay đoạn văn được rút ra từ một tài liệu khác để minh hoạ, bảo vệ quan điểm, ý kiến trong bài viết của mình. (Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Có hai hình thức trích dẫn tham khảo.

  • Trích dẫn nguyên văn:: direct quotation người viết sao chép lại như nguyên bản trong tài liệu gốc.
  • Diễn ngữ:: paraphrase: Người viết diễn đạt lại thông tin gốc bằng một cách khác mà vẫn đảm bảo giữ nguyên ý nghĩa cuả bản gốc.

Ví dụ

Bài viết

Các sản phẩm có tính chất nguy hại trong dân dụng đưa đến nhiều mối nguy hại như sau:

- Đầu tiên, chúng ta có thể bị phơi nhiễm (tiếp xúc trực tiếp, hít vào hoặc nuốt phải) với những chất độc trong khi sử dụng;

- Kế đến, các hoá chất làm ô nhiễm nguồn nước cấp khi thải vào cống rãnh mà chưa được xử lý;

- Cuối cùng, khi vứt vào rác, các chất thải có thể làm ảnh hưởng đến sức khoẻ của công nhân vệ sinh, hoặc chúng có thể diễn ra các phản ứng hoá học trong xe chở rác hoặc trong lòng bãi rác.

(Ths. Đỗ Hoàng Oanh. 2009)

Tài liệu tham khảo

1. Ths. Đỗ Hoàng Oanh. 2009. Giảm độc hại chất thải trong gia đình. [trực tuyến]. Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam. Cập nhật 03/04/2009[tham khảo 27/07/2009]. Địa chỉ truy cập: <http://www.monre.gov.vn/monreNet/default.aspx?tabid=209&ItemID=62441>

Bản gốc

Sau đây là bản gốc bài báo Giảm độc hại chất thải trong gia đình cuả ThS. Đỗ Hoàng Oanh đang trên website cuả Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam ngày 3/4/2009.

[...] Các sản phẩm này đem đến nhiều mối nguy. Đầu tiên, chúng ta có thể bị phơi nhiễm (tiếp xúc trực tiếp, hít vào hoặc nuốt phải) với những chất độc trong khi sử dụng. Kế đến, các hóa chất làm ô nhiễm nguồn nước cấp khi thải vào cống rãnh mà chưa được xử lý. Thứ ba, khi quăng vào rác, các chất thải có thể làm ảnh hưởng đến sức khỏe của công nhân vệ sinh, hoặc chúng có thể diễn ra các phản ứng hóa học trong xe chở rác hoặc trong lòng bãi rác. [...]

Nhận xét

Toàn bộ phần thông tin về mối nguy hại cuả sản phẩm nguy hại là sao chép từ bản gốc, chỉ thay đổi vài từ diễn giải không quan trọng. Đây là trích dẫn nguyên văn, nên cuối phần trích dẫn phải chú dẫn nguồn gốc thông tin là cuả tác giả Đỗ Hoàng Oanh, không phải cuả người viết.

Quy tắc trích dẫn tham khảo

Yêu cầu bắt buộc khi trích dẫn tham khảo một thông tin là phải dẫn ra nguồn cung cấp thông tin đó.

Trong khoa học, quy tắc trích dẫn tham khảo khi sử dụng thông tin khoa học của người khác trong bài viết của mình là cực kì quan trọng vì:

  • Tôn trọng quyền tác giả :: author rights;
  • Hạn chế đạo văn :: plagiarism: lỗi sao chép không ghi trích dẫn;
  • Giúp người đọc xác định dễ dàng các nguồn tài liệu đã sử dụng.

(Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Danh mục tài liệu tham khảo và trích dẫn tham khảo trong bài viết là những yếu tố quan trọng để kiểm tra sự làm việc nghiêm túc, các luận cứ và luận chứng rõ ràng, chặt chẽ và có tính khoa học, kiểm chứng giá trị của công trình nghiên cứu được trình bày.

Danh mục tham khảo cung cấp các thông tin chi tiết về các tài liệu đã tham khảo và có trích dẫn trong bài viết. 

Danh mục tài liệu gồm tất cả các tài liệu liên quan tới chủ đề nghiên cứu.

Yêu cầu này áp dụng cho bất cứ nguồn thông tin nào: sách, bài báo, bách khoa thư, tài liệu nghe nhìn, các trang web, v.v. loại thông tin nào: ý kiến, nhận xét, thảo luận, kết luận,hình ảnh, bảng số liệu,... và hình thức trích dẫn nguyên văn hay diễn nghiã.

Sử dụng trích dẫn

Tài liệu tham khảo cần trích dẫn ngay sau khi dữ kiện được trình bày. Một tài liệu tham khảo có thể được trích dẫn nhiều lần trong một bài báo.

Nên trích dẫn để

  • Bảo vệ quan điểm, luận cứ khoa học;
  • Nêu ví dụ, kết quả đã được kiểm chứng, thừa nhận;
  • Tóm tắt các ý kiến, giả thuyết, kết luận của các tác giả khác.

(Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Tài liệu tham khảo có thể được trích dẫn trong các phần báo cáo sau

  • Đặt vấn đề: hoàn cảnh dẫn tới việc đặt ra mục đích nghiên cứu của đề tài,
  • Tư liệu và phương pháp nghiên cứu: các phương pháp đã được mô tả trong một tài liệu khác,
  • Bàn luận: cơ sở để tự phê bình các kết quả của mình và so sánh với các kết quả khác đã công bố.

Các phần sau đây trong báo cáo không có trích dẫn tham khảo

  • Kết quả nghiên cứu không được có tài liệu tham khảo vì ở đó các tác giả trình bày những kết quả của mình thu thập được.
  • Lời bàn luận, các giả thiết nghiên cứu, các lời giải thích: không có tài liệu tham khảo.

(Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Không nên trích dẫn

  • Những chi tiết nhỏ;
  • Nguyên văn các đoạn dài mà có thể tóm tắt ngắn gọn hoặc lược bỏ các ý không cần thiết;
  • Những ý có thể tự diễn đạt mà không lấy từ ý tưởng của người khác;
  • Những kinh nghiệm, ghi nhận, ý kiến của cá thân (trừ khi từ các tài liệu đã công bố);
  • Những kiến thức đã trở thành phổ thông.

(Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Cách ghi trích dẫn

  • Gọi cước chú: các đoạn trích trong bài được đánh số "gọi cước chú" :: call to footnote ::: appe de note de bas de page, và biểu chú dẫn :: footnote ::: note de bas de page được ghi ngay dưới chân trang,
  • Gọi hậu chú: tất cả các biểu chú dẫn được tập trung ở cuối bài, số thứ tự được đánh liên tục, biểu chú dẫn được ghi theo quy định trình bày danh mục tham khảo;
  • Kiểu Vancouver ghi theo hệ thống số thứ tự đ
  • Kiểu Harvard ghi theo hệ thống "tác giả-ngày"
  • Kiểu hỗn hợp thứ tự số - chữ cái
  • còn được gọi là hệ thống Harvard.

(Nguyễn Tấn Đại. 2007a)

Xem hướng dẫn ghi trích dẫn và tài liệu tham khảo.

Phương pháp trích dẫn

  • Đọc văn bản gốc để hiểu nghiã hoàn toàn.
  • Ghi lại các ý chính theo văn cuả bạn
  • Ghi chú cách bạn sử dụng tài liệu tham khảo, chủ đề tham khảo.
  • Kiểm tra lại với bản gốc để đảm bảo các ý bạn viết đúng với ý cuả nguyên bản.
  • Đánh dấu các từ và ngữ mà bạn dùng chính xác từ nguyên bản.
  • Ghi chú tài liệu tham khảo

Trích dẫn nguyên văn

Khi trích dẫn nguyên văn, hay trích dẫn trực tiếp, người viết sao chép lại như nguyên bản trong tài liệu gốc. Phần trích dẫn nguyên văn được viết trong ngoặc kép.

  • Dấu ngoặc kép luôn luôn viết có cặp. Phần trích dẫn nguyên văn được viết trong ngoặc kép.
  • Phần trích dẫn là một câu, một đoạn văn hoàn chỉnh thì viết hoa chữ đầu tiên sau dấu ngoặc kép .

Ví dụ

"Câu trích dẫn nguyên văn."

Ví dụ

Kết quả của nghiên cứu khoa học là bằng chứng trong các vấn đề tranh chấp, vụ kiện tại toà án. "Một dữ liệu sau khi công bố trên một tập san khoa học có thể xem là một chứng từ khoa học.  Chứng từ khoa học có thể sử dụng trong các phiên tòa để đi đến một phán quyết." (Nguyễn Văn Tuấn, 2010)

Tài liệu tham khảo

1. Nguyễn Văn Tuấn. 2010. Rất cần nghiên cứu về Biển Đông. [trực tuyến]. Trong Nguyễn Văn Tuấn. Cập nhật 25/6/2011 [tham khảo 29/6/2011]. Địa chỉ truy cập: < http://nguyenvantuan.net/news/6-news/1280-rat-can-nghien-cuu-ve-bien-dong>.

  • Phần trích dẫn là một ngữ, từ thì không viết hoa.

Ví dụ

"ngữ được trích dẫn nguyên văn"

  • Các dấu chấm câu luôn viết trước dấu ngoặc kép thứ hai để kết thúc.
  • Trích dẫn khác nằm trong trích dẫn, dùng dấu nháy đơn thay vì dùng dấu ngoặc kép hai lần.

Ví dụ

"trích dẫn thứ nhất 'trích dẫn thứ hai' trích dẫn thứ nhất"

(Purdue OWL. 2008)

Diễn ngữ

Trong tham khảo tài liệu, diễn ngữ là một kĩ thuật quan trọng để trích rút thông tin và sử dụng hiệu quả trong bài viết.

Khái niệm

Diễn ngữ :: paraphrase là cách diễn đạt lại các ý tưởng của một tác giả khác bằng ngôn ngữ riêng của mình, đảm bảo trung thành với nội dung nguyên bản. (Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Bằng diễn ngữ, nhà nghiên cứu có thể trình bày một vấn đề, một ý kiến khoa học của tác giả khác mà không cần phải trích dẫn nguyên văn, không dùng lại từng câu từng chữ như chính tác giả gốc đã dùng.

Lợi ích của diễn ngữ

  • Thông tin gốc được tái cấu trúc và diễn đạt lại bằng ngôn ngữ của chính người viết, diễn ngữ làm bài viết rõ ràng, dễ hiểu hơn, văn phong thống nhất.
  • Trong trường hợp tài liệu gốc cósử dụng các thuật ngữ khó hiểu hoặc không phù hợp với vấn đề cần trình bày, diễn ngữ cũng có thể giúp giải quyết được vấn đề.
  • Dùng diễn ngữ giúp loại bỏ sự nặng nề nếu phải trích dẫn nguyên văn quá nhiều trong bài viết, đồng thời đảm bảo tính xác thực thông tin và tôn trọng tác quyền trong bài viết khoa học.
  • Có thể dựa vào cách diễn ngữ để biết được mức độ thông hiểu vấn đề của người viết đối với các thông tin thu thập được sau khi đọc tài liệu. Và người viết cũng có cơ hội trình bày phong cách viết cá nhân, dẫn dắt ý tưởng một cách chặt chẽ và hợp lí hơn.

(Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Nguyên tắc diễn ngữ

  • Phải chú dẫn nguồn gốc thông tin :: proper citation được diễn giải lại.
  • Phải thay đổi toàn bộ cấu trúc câu cùng với việc sử dụng từ thay thế.
  • Đảm bảo không sai lệch nghĩa khi diễn lại.

(Nguyễn Tấn Đại. 2007b)

Phương pháp diễn ngữ

Liên kết chọn lọc

  1. Nguyễn Văn Tuấn. 2011. Trích dẫn và đạo văn : http://statistics.vn/index.php?option=com_content&view=article&id=178:trich-dan-va-dao-van&catid=67:tim-tai-liutrich-dn&Itemid=60
  2. Nguyễn Văn Tuấn. 2011. Trích dẫn và đạo văn http://tuanvannguyen.blogspot.com/2011/04/trich-dan-va-ao-van.html
  3. Nguyễn Văn Tuấn. 2011. Kĩ năng nghiên cứu: lập luận và trích dẫn: http://nguyenvantuan.net/otherskills/1201-ki-nang-nghien-cuu-lap-luan-va-trich-dan
  4. Lacey G de, Record C, Wade J. 1985. How accurate are quotations and references in medical journals? Br Med J 291:884-6.
  5. Avoiding Plagiarism. http://owl.english.purdue.edu/owl/resource/589/01/

Tài liệu tham khảo

  1. Nguyễn Tấn Đại. 2007a. Phương pháp tìm kiếm tài liệu tham khảo khoa học [trực tuyến].  Giáo trình điện tử "Phương pháp nghiên cứu tài liệu trong nghiên cứu khoa học". Cập nhật 11/06/2007 [tham khảo 12/07/2009]. Địa chỉ truy cập: <http://www.khoahocviet.info/meresci/vi/meresci02b.html>.
  2. Nguyễn Tấn Đại. 2007b. Khai thác thông tin từ tài liệu khoa học [trực tuyến].  Giáo trình điện tử "Phương pháp nghiên cứu tài liệu trong nghiên cứu khoa học". Cập nhật 11/06/2007 [tham khảo 12/07/2009]. Địa chỉ truy cập: <http://www.khoahocviet.info/meresci/vi/meresci03c1.html>.
  3. Purdue OWL. 2008. Quotation Marks. [trực tuyến]. Last edited on September 30th 2008. [tham khảo 26/08/2009]. Địa chỉ truy cập: < http://owl.english.purdue.edu/owl/resource/577/01/>

© Trần Minh Hải. An toàn Môi trường :: http://environment-safety.com.

Cập nhật nội dung: 6/1/2012.