Từ điển MTrường

ỨNG CỨU KHẨN CẤP

AN TOÀN HOÁ CHẤT > Hoá chất nguy hại > Ứng cứu khẩn cấp

KẾ HOẠCH ỨNG CỨU KHẨN CẤP

Bất kỳ đơn vị sản xuất nào có sử dụng hay sản xuất chất nguy hại đều phải xây dựng được kế hoạch ứng cứu khẩn cấp để phòng khi xảy ra sự cố. Ứng cứu khẩn cấp bao gồm là các công tác cần thực hiện nhằm khắc phục sự cố nhanh nhất, hiệu quả nhất, đảm bảo an toàn cho con người, cộng đồng và môi trường. Kế hoạch này phải được chuẩn bị chu đáo và tập huấn thường xuyên ngay cả khi chưa xảy ra sự cố. Thông thường các đơn vị quản lý và sử dụng chất nguy hại phải thực hiện một số công tác sau đây:

Quản lý sự cố khẩn cấp

Đơn vị có sử dụng và sản xuất chất nguy hại phải quản lý chặt chẽ các sự cố khẩn cấp có thể xảy ra bằng các biện pháp sau:

• Đánh giá rủi ro: xem xét các nguy cơ tiềm năng và dự đoán những sự cố có thể xảy ra trong từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể.
• Áp dụng các biện pháp kỹ thuật để hạn chế và giảm thiểu khả năng xảy ra rủi ro
• Lập kế hoạch ứng cứu trong trường hợp có sự cố để bảo vệ con người, môi trường và tài sản
• Lập kế hoạch mua sắm trang thiết bị ứng cứu và thiết bị an toàn, trang bi chu đáo cho những nơi có khả năng xảy ra sự cố.
• Tổ chức tốt công tác huấn luyện cho những người làm công tác ứng cứu sự cố

Kế hoạch ứng cứu sự cố

Kế hoạch ứng cứu sự cố là một hệ thống hoàn chỉnh các công vệc cần thiết phải thực hiện, trách nhiệm được giao và con người có liên quan, việc bảo quản và sử dụng các máy móc thiết bị ứng cứu nhằm tránh tình trạng bị động, lúng túng khi sự cố xảy ra. Nội dung kế hoạch ứng cứu gồm

• Xác định sự cố và vị trí có thể xảy ra

Cơ sở có sản xuất, sử dụng, lưu trữ chất nguy hại cần xác định các khu vực, vị trí có khả năng xảy ra sự cố; nguyên nhân gây nên sự cố, ước lượng mức độ nguy hiểm của sự cố đối với con người và môi trường.

• Đảm bảo thông tin liên lạc

Cơ sở đầu tư các thiết bị trong hệ thống thông tin để rút ngắn thời gian truyền tin khi có sự cố. Đối với hệ thống liên lạc nội bộ, cần phải có người thường xuyên túc trực để thông báo kịp đến các đơn vị khác trong nhà máy hay khu vực sản xuất. Kênh liên lạc ra bên ngoài cũng phải đảm bảo thông suốt liên tục để gọi lực lượng cứu hộ, chuyên nghiệp cũng như kịp thời xin ý kiến chỉ đạo.

Tại vị trí có khả năng xảy ra sự cố phải bố trí hệ thống báo động. Cơ sở bố trí nhân sự phụ trách về sự cố tại chỗ, người chịu trách nhiệm về sự cố. Các địa chỉ liên lạc để ứng cứu sự cố được cung cấp trước cho người làm việc với chất nguy hại và người có liên quan.

Sau khi xác định có sự cố, thông tin truyền đi bao gồm các nội dung về diễn biến sự cố, về tác động nguy hại tại hiện trường, vị trí diễn ra sự cố, tình trạng hiện trường, những tổn thất.

• Phân công trách nhiệm

Trong kế hoạch ứng cứu sự cố, cần phải phân công rõ nhiệm vụ của mỗi người lao động theo thứ bậc rõ ràng; có người thừa hành, người ra quyết định.

• Bảo trì thiết bị ứng cứu

Hệ thống thiết bị ứng cứu phải được thường xuyên bảo trì và bổ sung thêm cho đầy đủ cơ số theo qui định. Công tác bảo trì có thể thực hiện theo định kỳ, hàng tháng hay hàng quý nhưng không nên để quá lâu cho đến hàng năm, có thể chỉ lau chùi và vô dầu mỡ, có khi phải vận hành thử, xem xét hoạt động của thiết bị còn tốt hay không, đo lại các thông số kỹ thuật và điều chỉnh cho đúng tiêu chuẩn qui định.

• Quy trình ứng cứu

Quy trình ứng cứu là trình tự các công việc phải làm khi sự cố xảy ra. Qui trình này được xây dựng dựa trên nguyên tắc cứu hộ cho con người rồi mới đến môi trường và tài sản: cứu hộ ở các vị trí sản xuất chính trước khu vực sản xuất phụ trợ, cứu hộ hồ sơ sổ sách trước nhà xưởng, …

• Huấn luyện và đào tạo

Cần phải tổ chức các lớp tập huấn thường xuyên cho công nhân trong Đội ứng cứu - thoát hiểm,

Trong thiết kế, hướng dẫn vận hành hệ thống trong nhà máy cũng như ở môi trường sinh hoạt của khu dân cư đều phải có vạch trước các đường thoát hiểm.

Đường thoát hiểm được vẽ sẵn trên sơ đồ và có bảng chỉ dẫn đến lối thoát.

Hệ thống thang, đường thoát hiểm phải được chuẩn bị đầy đủ và kiểm tra sửa chữa, duy tu thường xuyên. Nội dung cụ thể của thao tác thoát hiểm sẽ được tập huấn cho từng thành viên làm việc hay sinh sống ở đó.

Trong các khu vực lưu trữ, sử dụng và sản xuất chất nguy hại càng cần phải có phương tiện cứu sinh và thoát hiểm. Cửa và cầu thang thoát hiểm phải được mở thường xuyên trong thời gian nhà máy hoạt động.

Trong công tác cứu hộ, phải ưu tiên cứu người trước rồi mới đến tài sản. Do vậy, tại các cửa thoát hiểm cần phải có thông báo cụ thể để nhắc nhở mọi người bình tĩnh, thực hiện đúng nguyên tắc thoát hiểm, tránh tình trạng tranh giành lối thoát hiểm để vận chuyển tài sản. Thoát theo thứ tự ưu tiên, không gây tắc nghẽn hệ thống thoát hiểm, đặc biệt là các khu chung cư.

Thiết bị ứng cứu

Thiết bị dùng khắc phục sự cố, giảm tổn thất do sự cố được để sẵn tại nơi có khả năng xảy ra sự cố. Vị trí đặt thiết bị ứng cứu phải thoáng, không bị che chắn, dễ thấy, dễ thao tác. Những thiết bị này thường xuyên được kiểm tra, bảo quản luôn ở trong tình trạng sẵn sàng hoạt động.

Các thiết bị, dụng cụ ứng cứu phải bao gồm nhiều loại để đối phó với những loại sự cố khác nhau và để kiểm tra mức ảnh hưởng sau sự cố (kiểm tra mẫu nước, đo nồng độ không khí…). Các thiết bị dụng cụ tiêu biểu như sau:

• Thiết bị kiểm tra, đo đạc: máy đo nồng độ khí độc, kiểm tra và báo cháy,…
• Trang thiết bị đối phó với sự cố:
• Trang thiết bị bảo vệ con người.
• Thiết bị, dụng cụ rút chất nguy hại ra khỏi khu vực có sự cố và làm sạch hiện trường như vật liệu hút nước: cát, mùn cưa; dung dịch tẩy; chổi; xẻng; cờ le vặn nắp thùng; phễu kim loại;
• Dụng cụ bít kín: nút chèn bằng gỗ trên thùng gỗ; chất bịt, trát chịu đựng trong môi trường hóa chất.
• Cấp cứu y tế đối với con người: thiết bị hay dụng cụ cấp cứu hô hấp, tim mạch, dụng cụ hóa chất cấp cứu vết thương gồm băng, gạc, nước rửa…

Huấn luyện thao tác ứng cứu khẩn cấp

Người làm việc với chất nguy hại được cung cấp các thông tin và huấn luyện về các hành động cứu chữa khi sự cố xảy ra gồm các nội dung sau.

• Thông thuộc cách bố trí nhà kho hoặc xưởng sản xuất, các đường thông thoát
• Thực hành sơ cứu, cấp cứu y tế.
• Biết công dụng thiết bị máy móc, thực hành quy tắc vận hành an toàn, đặc biệt là hành động cần thực hiện ngay khi xảy ra sự số mới xảy ra: ngưng máy khẩn cấp…
• Tập thành thạo cách sử dụng các phương tiện thông tin: chuông báo động, còi, điện thoại…
• Biết các địa chỉ liên lạc đến người có khả năng giải quyết sự cố và cơ quan chức năng.
• Sử dụng dụng cụ phòng hộ cá nhân, thiết bị cứu hộ.

Các biện pháp kỹ thuật để giảm rủi ro sự cố

• Xác định vị trí xây dựng nhà máy ngay từ ban đầu, tránh gây ô nhiễm rủi ro, cháy nổ, dễ dàng ngăn chận tình trạng sự cố lây lan, hạn chế tác hại của sự cố
• Thực hành các biện pháp kỹ thuật để hạn chế sự cố:
  • Xây dựng đê bao an toàn xung quanh khu vực đựng hoá chất nguy hại, có thể là xung quanh thùng đựng hoá chất, xung quanh kho.
  • Lắp đặt các trang thiết bị an toàn
  • Phối hợp các thành phần trong cùng một quá trình để có sự hoạt động đồng bộ, ngưng đồng bộ khi có một thành phần ngưng hoạt động
  • Hệ thống phòng chống cháy nổ phải đặt rải rác khắp các nơi trong nhà máy, đặc biệt chú ý những nơi có khả năng xảy ra sự cố, không được chỉ đặt tập trung ở một nơi và cách xa vị trí sự cố tiềm năng.
  • Thiết kế thiết bị chứa hợp lý, tính toán chính xác khả năng sự cố xảy ra, biện pháp đối phó tối ưu.
  • Lắp đặt các thiết bị giám sát, kiểm soát để nhanh chóng phát hiện khi có vấn đề, nhằm đối phó kịp thời khi sự cố xảy ra. Xác định mức độ ảnh hưởng của sự cố đến từng nhân tố: con người, đất, nước, không khí,…

Chiến lược quản lý sự cố

Bao gồm các bước:

• Phác thảo kế hoạch : là bước sơ khởi trong chiến lược quản lý sự cố.
• Lập kế hoạch trên giấy: Việc vạch ra một phương hướng hành động cần phải thật chi tiết, hoàn chỉnh bằng văn bản giấy tờ. Bản kế hoạch chính thức cần phải có ý kiến hoặc được phê duyệt của lãnh đạo cơ quan hay các cấp có thẩm quyền để có tính khả thi. Nếu có vấn đề cần chuẩn bị trước khi
• Thực hiện kế hoạch

HÀNH ĐỘNG ỨNG CỨU KHẨN CẤP VÀ VỆ SINH SAU SỰ CỐ

Khi sự cố xảy ra, mọi hành động ứng cứu được thực hiện dựa trên nguyên tắc hàng đầu là bảo vệ tính mạng con người và cộng đồng dân cư, tiếp theo là bảo vệ môi trường, cuối cùng mới là bảo vệ thiệt hại về tài sản.

Hoạt động cứng cứu khi có sự cố bao gồm hai giai đoạn:

1. Giai đoạn ứng cứu

2. Vệ sinh sau sự cố

Hành động ứng phó khẩn cấp

Mỗi loại hoá chất đều có đặc tính riêng biệt, do đókhi sự cố xảy ra ta cần phải phán đoán chính xác nguyên nhân đểø thực hiện các biện pháp ứng cứu thích hợp. Người có trách nhiệm trong việc xử lý sự cố tại hiện trường cần phải nhanh chóng đưa ra những quyết định để ngăn chận sự cố, phân tán sự cố, bảo đảm an toàn cho con người, môi trường và tài sản, giảm những nguy cơ do sự cố gây ra, và xem có cần hổ trợ hay không.

Về cơ bản, nhiệm vụ chính của giai đoạn ứng cứu là làm thế nào để:

• Ngăn chận sự lan truyền hậu quả và thiệt hại của sự cố, đưa các nạn nhân ra khỏi vùng sự cố, chẩn đoán sơ bộ, cấp cứu, loại bỏ sự tiếp xúc với chất nguy hại và đưa nạn nhân đến bệnh viện
• Hạn chế những thiệt hại do sự cố gây ra, tìm hiểu sơ bộ nguyên nhân xảy ra sự cố để khắc phục tại chỗ và có hướng giải quyết để ngưng ngay diễn tiến của sự cố
• Hạn chế khối lượng cần làm sạch, xử lý sau sự cố
• Loại bỏ các nguy cơ nghiêm trọng để có thể bắt đầu làm vệ sinh
  

Vệ sinh sau sự cố

Tùy vào sự cố và tác nhân gây sự cố, chúng ta thực hiện các biện pháp vệ sinh thích hợp. Thông thường, các sự cố khẩn cấp dễ nhận biết cần giải quyết là cháy nổ và chất nguy hại biï rò rỉ hoặc đổ tràn. Hai giai đoạn cần làm vệ sinh sau sự cố là:

• Dọn dẹp sạch chất thải

• Khi chất nguy hại bị đổ vỡ hay rò rỉ nên giải quyết trực tiếp, khẩn trương và sau đó dùng tấm phủ che bảo vệ bằng chất liệu thích hợp đã có chỉ dẫn. Tiếp sau là không cần phải tính toán dù một lượng nhỏ chất bị rò rỉ không nên vội vàng dùng nước xối nước trực tiếp và đừng nên để cho nước dội này chảy vào hệ thống thoát nước vào cống rãnh.
• Trở lại vị trí và là môi trường địa phương để đặt bảng hiệu ngay trước vị trí xuất hiện rủi ro và sắp xếp, thu dọn hiện trường, làm sạch chất thải
• Chất lỏng bị tràn nên dùng cát và mùn cưa hút hết và không để lại bụi. Bụi mùn cưa nên đốt hay làm ôxy hóa nếu là loại chất 3 - loại 5.
• Phần rắn nứt vỡ nên làm sạch với máy hút bụi công nghiệp.
• Đối với chất khí độc thoát ra do sự cháy hay rò rỉ nên được đối phó bằng cách thông thoáng và sử dụng thiết bị bảo vệ hô hấp cho người.
• Quản lý rác thải: tất cả các loại rác bao gồm cả bao bì, nẹp bị hư nên sắp xếp bố trí trong một két sắt và sao cho không ảnh hưởng tới môi trường.
• Tất cả các thùng chứa bị vấy dơ không nên có ý nghĩ sẽ sử dụng lại, cần tẩy sạch tại những nơi cần thiết và làm xì trước khi bỏ đi
• Ngăn ngừa nạn ô nhiễm nước ngầm và nước mặt do chất thải nguy hại sinh ra trong quá trình xảy ra sự cố

Khôi phục lại môi trường

• Xử lý bằng phương pháp hoá lý, sinh học hay cơ học để khôi phục trở lại tình trạng ban đầu của môi trường xảy ra sự cố.
• Chu ý việc phát sinh những hiệu ứng phụ của quá trình xử lý này.

Quản lý môi trường sau sự cố

Sau khi sự cố xảy ra cần lập hồ sơ để quản lý, trong đó nêu rõ

• Diễn biến sự cố, các biện pháp khắc phục sự cố đã thực hiện, kết quả đạt được.
• Đánh giá, định lượng các tổn thất về vật chất và con người.
• Xác định nguyên nhân và quy trách nhiệm cho những cá nhân có liên quan: Sau khi giải quyết sự cố, những người có trách nhiệm và liên quan đến sự cố triển khai rút kinh nghiệm. Phân tích nguyên nhân xảy ra tai nạn để để đưa ra các biện pháp ứng cứu hiệu quả, tránh tái diễn sự cố. Nếu cần thiết, phải đưa tin về sự cố, nguyên nhân và những thiệt hại lên phương tiện truyền thông đại chúng để tạo ý thức cảnh giác, rút kinh nghiệm cho những người đang sử dụng chất nguy hại.
• Thu dọn hiện trường :
  • dọn dẹp sạch chất thải, đào đất bị ô nhiễm đem đi chôn lấp tại bãi rác
  • cô lập nguồn ô nhiễm
• sửa chữa khắc phục hậu quả
• Chứng nhận môi trường đã được khắc phục:
  • Theo suy nghĩ của đa số quần chúng
  • Theo tiêu chuẩn quy định

tmhai. An toàn hoá chất

Tài liệu tham khảo

• Nguyễn Đức Khiển. Quản lý chất thải nguy hại. NXB Xây dựng. Hà Nội. 2003
• TÀI LIỆU GIẢNG DẠY KHOÁ TẬP HUẤN QUẢN LÝ CHẤT NGUY HẠI. BIÊN SOẠN VÀ GIẢNG DẠY: TS. NGUYỄN VĂN PHƯỚC, TS. LÊ TRÌNH, ThS. JOHN WARD, ThS. VŨ THỊ HỒNG THỦY, CN. ĐOÀN THỊ TỚI, KS. TRẦN MINH HẢI